Danas je 10. oktobar Dan oslobođenja Smederevske palnke u Drugom svetskom ratu. Tim povodom danas su delegacije položile vence na biste narodnih heroja u parku kod muzeja. A kako je to izgledalo te 1944 godine pročitajte u nastavku.
U BORBAMA ZA OSLOBOĐENJE BEOGRADA
(od 9. do 20. oktobra 1944)
- SPAJANJE SA JEDINICAMA CRVENE ARMIJE, OSLOBOĐENJE TOPOLE
I MLADENOVCA
Vrhovni komandant NOVJ maršal Josip Broz Tito 9. oktobra 1944. obavestio je Štab 1. armijske grupe da su sovjetske trupe izbile na levu obalu Dunava na čitavoj dužini nizvodno od Zemuna i da će sovjetske jedinice koje su nastupale kroz istočnu Srbiju preko Petrovca na Mlavi za dan ili dva stići na Veliku Moravu, u rejon Velike Plane, odakle će krenuti ka Beogradu. U vezi s tim naredio je Peku Dapčeviću, komandantu 1. armijske grupe, da svoje desno krilo, posle spajanja sa jedinicama Crvene armije kod Velike Plane, odmah usmeri prema Beogradu.1
‘
Kako je svojom odlukom od 6. oktobra već bio orijentisao četiri divizije za dejstvo na komunikaciju Kragujevac—Beograd i za povezivanje sa jedinicama Crvene armije prema Velikoj Moravi, Stabu 1. armijske grupe nije bilo teško da u duhu naređenja Vrhovnog komandanta divizijama precizira zadatke: 1. diviziji da napadne sektor Mladenovac— —Ralja i zauzme Mladenovac; 5. diviziji da ovlada sektorom Topola— —Natalinci—s. Kusadak i zauzimanjem Smederevske Palanke da se spoji sa jedinicama Crvene armije; 21. diviziji da nastupa pravcem s. Cumić— -hs. Saranovo—s. Baničina u susret jedinicama Crvene armije u rejonu Velike Plane; 17. diviziji da na prostoru s. Ovsište—s. Cumić—s. Jaru- šice—s. Ugljarevac zatvori pravce od Kragujevca prema Topoli i Rači.2
‘
Peta divizija iz rejona Aranđelovca pošla je na zadatak 9. oktobra prema sledećem rasporedu: 1. krajiška brigada, ojačana baterijom topova, uveče 9. oktobra napada Topolu, a odmah zatim produžava pokret za Natalince; 10. krajiška brigada po potrebi sadejstvuje 1. krajiškoj brigadi
u zauzimanju Topole; ako se Topola ne zauzme do zore 10. oktobra, preuzima položaje od 1. krajiške brigade i blokira neprijatelja u gradu; 4 krajiška brigada postavlja zasede na putu Topola—Mladenovac kod s. Belosavci i sprečava pokret Nemaca u oba pravca, a jednim bataljonom, ojačanim minerskim ođeljenjem, ruši železničku prugu Mla- 1) Beogradska operacija, str. 147. 2) Naređenje Štaba 1. proleterskog korpusa, Zbornik 1/13, 75. Mladenovac—Palanka kod stanice u Kovačevcu; njena zaseda kod Belosavaca ostaje na zadatku i 10. oktobra; 21. srpska brigada do 24 časa 9. oktobra stiže u s. Zagoricu, nalazi se u opštoj rezervi i po potrebi sadejstvuje 1. i 4. krajiškoj brigadi. 3) Zapovest Štaba 5. divizije od 9. oktobra 1944, Zbornik 1/13, 80.
Zbog upornog otpora jednog njemačkog bataljona, ojačanog tenkovima, Topola nije zauzeta. Prva krajiška brigada imala je 10 ranjenih.
Ona je u podne 10. oktobra ušla u prazne Natalince i nastavila pokret prema Palanci. Na zasedu 4. krajiške brigade kod Belosavaca nije naišao neprijatelj, a ,njen bataljon noću 9/10. oktobra zauzeo je železničku stanicu Kovačevac i razrušio železničku prugu, u borbi ubio 10, a zarobio 4 Nemca. Ovi zarobljenici na saslušanju su izjavili da se njihova jedinica povlači iz Smederevske Palanke ispred Crvene armije. Obaveštajni centar brigade dobio je podatke iz drugih izvora da su trupe Crvene armije 9. oktobra prešle Veliku Moravu i zauzele Markovac i Veliku Planu. Na osnovu tih podataka štab divizije je 10. oktobra naredio da
tri brigade nastave pokret prema Smederevskoj Palanci i železničkoj pruzi Mladenovac—Glibovac, a 10. krajiška da zauzme Topolu. Toga dana na železničkoj pruzi između Kovačevca i Kusatka razbijena je motorizovana kolona jačine oko 300 Nemaca i Čerkeza, poginulo je oko 40, a zarobljeno 40 vojnika, zaplijenjena su 2 topa, 7 puškomitraljeza, 90 pušaka, 300 ručnih bombi, 20.000 metaka, 25 konjskih kola sa raznim materijalom. Ostali dio ove neprijateljske kolone probio se u Mladenovac.
Mi smo imali 1 mrtvog i 6 ranjenih.
